In het artikel over Het Landhuis - Hotel / Huis Van Langenhove (HIER) had ik het al over de tuin met een heel speciale boom.
Daar staat immers de Ginkgo Biloba, een Chinese fossielboom.
Daar staat immers de Ginkgo Biloba, een Chinese fossielboom.
De Japanse notenboom, ginkgo, tempelboom of eendenpootboom is een boom uit de familie Ginkgoaceae. De soort is oorspronkelijk afkomstig uit China. Hij wordt gekweekt en is niet meer in het wild bekend.
Geen gewone boom dus want er bestaat zelfs een koninklijk besluit over dat uitdrukkelijk meldt :
“De volgende beperkingen worden voor de behartiging van het nationaal belang aan de rechten van de eigenaar gesteld:
1 - De Ginkgo Biloba te snoeien;
2 - In de omgeving ervan werken uit te voeren die zijn normale groei zouden belemmeren”.
Een heel speciale boom dus, want waarom zou een K.B. willen dat er zoveel bijzondere zorgen aan worden besteed?
Wel, het zit zo …
Geen gewone boom dus want er bestaat zelfs een koninklijk besluit over dat uitdrukkelijk meldt :
“De volgende beperkingen worden voor de behartiging van het nationaal belang aan de rechten van de eigenaar gesteld:
1 - De Ginkgo Biloba te snoeien;
2 - In de omgeving ervan werken uit te voeren die zijn normale groei zouden belemmeren”.
Een heel speciale boom dus, want waarom zou een K.B. willen dat er zoveel bijzondere zorgen aan worden besteed?
Wel, het zit zo …
De Ginkgo Biloba, of Japanse notenboom' is een iets minder gekende plant, afkomstig uit China (en dus niet Japan!) waar zij is blijven voortbestaan als enige van een speciale boomsoort uit de voorhistorie.
Het Aalsterse exemplaar is ondertussen, samen met de omgeving, ook geklasseerd en beschermd als landschap.
Dat gebeurde in 1962.
De boom dateert uit de periode dat het huis nog eigendom was van de familie (tussen 1771 en 1896).
Volgens de Inventaris van de Dendrologische Vereniging had de boom in 2005 een omtrek van 349 cm.
Volgens de Inventaris van de Dendrologische Vereniging had de boom in 2005 een omtrek van 349 cm.
Tijdens het inventariseren van de boom in 2009 werd een stamomtrek gemeten van 362 cm.
In februari 2011 had de boom een omtrek van 367 cm (gemeten op een hoogte van 150 cm).
Ter vergelijking, de dikste Ginkgo van het stadspark in Aalst, aangeplant in 1916, had in 2005 een omtrek van 211 cm.
De totale hoogte bedraagt 25 meter en de grootste kruindiameter bedraagt 18 meter.
De eerste takken beginnen op een hoogte van 4,5 meter.
Het exemplaar in Aalst is vrouwelijk.
Het exemplaar in Aalst is vrouwelijk.
De soort is tweehuizig, de bloemen éénslachtig.
Omwille van de geur van de vruchten (een zure botergeur) wordt hij ook al eens 'de stinkpruim van het stadhuis' genoemd.
Het is trouwens enkel de vrouwtjesplant die ruikt.
Wel speciaal is, dat de plant nogal wispelturig is.
Ze kan na jaren immers plots van geslacht veranderen.
Dus het is perfekt mogelijk dat je al lang aan het genieten bent van een geurloze, mannelijke boom, en plots gefopt wordt door een vrouwtjesboom.
Tijdens de herfst vallen de bladeren en de vruchten van de bomen.
"Als de vrouwelijke zaden in het najaar op de vochtige grond vallen, begint de vlezige zaadhuid te rotten en valt hij er af.
Daardoor komt er boterzuur vrij dat ruikt als ranzige boter, urine of rotte eieren".
"Ook zweet bevat een dergelijk boterzuur, net als lijken en bepaalde kazen.
Dus je kan je voorstellen dat het hier niet echt altijd smakelijk ruikt!" vertelde Bart Backaert (ex-verantwoordelijke van de Aalsterse groendienst).
Een tip?
Probeer zeker niet op de vruchten te stappen, want dat is vergelijkbaar met iemand die in een hondendrol stapt, daarna in zijn auto gaat zitten en de verluchting aanzet. Je maakt het dus alleen maar erger!
De boom wordt gezien als een levend fossiel, omdat het de enige soort is die overbleef van een aparte orde van bomen die tijdens de Jura-periode (200 tot 145 miljoen jaar geleden) op aarde bestond.
Hij is dus een tijdgenoot van de reuzenhagedissen: de brontosaurus (of schrikhagedis), de dinosaurus (of vreselijke hagedis) en de iguanodon (of tandhagedis).
De Ginkgo begon eigenlijk als naaldboom en kende zijn hoogtepunt tijdens het dieptepunt van de dinosauriërs.
Die stierven immers zo’n 65 miljoen jaar geleden uit omwille van een natuurramp, mogelijks een meteorietinslag of plotselinge klimaatverandering.
De Ginkgoboom leek er echter weinig last van te hebben en overleefde.
Rond het begin van onze jaartelling was de boom echter wél bijna uitgestorven.
In Noord-Amerika en Europa kwam hij al miljoenen jaren niet meer voor, en enkel in het westen van China leefde de boom nog in het wild.
In het jaar 800 na Christus kwam de Ginkgo dan, samen met het boeddhisme, over van China naar Japan.
De ‘heilige’ boom werd bij tempels gekweekt en kreeg daardoor de bijnaam ‘Japanse tempelboom’.
Voor de boeddhisten is het de ‘boom van kennis’, ook vanwege de geneeskracht die al sinds 2800 voor Christus word beschreven in de Chinese literatuur.
De bladeren zouden goed zijn voor de bloedcirculatie, het geheugen en de longen.
In Europa veronderstelde men dat de boom allang was uitgestorven, maar de Duitse arts en botanicus Engelbert Kaempfer (1651-1716) kwam hem in 1690 toch tegen in Japan.
Hij beschreef de boom in 1712 in zijn 'Amoenitatum Exoticarum' en nam ook enkele zaden mee.
In 1730 werd dan de eerste boom in de Lage Landen geplant in de Oude Botanische tuin in Utrecht (Nederland).
De beroemde botanicus Carolus Linnaeus zou dergeljjke boom dan in 1735 in de botanische tuin in Harderwijk hebben gepland, waar hij nog steeds staat.
Later, we zitten dan al in de 19e eeuw, maakt de Oosterse oerboom opnieuw deel uit van de geschiedenis.
De Duitse schrijver, filosoof en dichter Johann Wolfgang von Goethe was immers fan van de boom, en hij kweekte en plantte honderden exemplaren in de Weimarstreek, waar hij destijds woonde.
Ook Charles Darwin maakte later nog gebruik van Goethe’s natuurkundige kennis.
Dat de meteorietinslag bewijst dat het een sterke boomsoort is, werd in 1945 nog maar eens bevestigd.
Ruim 65 miljoen jaar nadat de boom deze vermoedelijke ramp overleefde, bleek dat de Ginkgo op 6 augustus 1945 ook het hoofd kon bieden aan nucleair geweld.
Nadat de Amerikanen aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een atoombom gooiden op Hiroshima, raakte ook een tempel op een kilometer afstand van de inslag zwaar beschadigd.
De Ginkgo, die volgens traditie naast de tempel is gebouwd, bleek korte tijd nadien weer gewoon uit te lopen.
Het was de eerste boom die op de plek des onheils weer begon te bloeien en werd daarom wereldwijd het symbool van hoop.
Die bewuste boom heeft trouwens een gedenkplaat met als opschrift: ‘No more Hiroshima’.
Van verre gezien lijkt de ginkgo misschien niet zo merkwaardig. Het is een mooie, breedkruinige, schaduwrijke boom. Bij nader toezien echter vallen de bladeren op door hun ongewone vorm.
Zij bestaan uit twee brede vleugeltjes, samenhangend aan een steeltje; ze zijn dus tweelobbig, wat in het Latijn wordt uitgedrukt als «biloba».
Het was de Zweed Linnaeus die deze plant de wetenschappelijke naam Ginkgo Biloba bezorgde.
Ook in het Park Terlinden stond zo’n exemplaar.
De nerven van het blad vertrekken in waaiervorm uit de kloof in het midden en bij het afvallen verdroogt het groene blad tot een taai, geelkleurig waaiertje.
Het is dan ook daarom dat de ginkgo ook bekend staat als ‘waaierboom’, en gezien de overeenkomst met de zwemvliezen van de eend, ook wel eens 'eendenpootboom' .
De nerven van het blad vertrekken in waaiervorm uit de kloof in het midden en bij het afvallen verdroogt het groene blad tot een taai, geelkleurig waaiertje.
Het is dan ook daarom dat de ginkgo ook bekend staat als ‘waaierboom’, en gezien de overeenkomst met de zwemvliezen van de eend, ook wel eens 'eendenpootboom' .
De boom draagt noten, die de indruk geven vruchten te zijn; het zijn echter zaden, die wat gelijken op witte pruimen.
Deze zijn zeer olierijk en worden in Japan als lekkernij geëten, na eerst geroosterd te zijn.
Vandaar ook een andere benaming : de Japanse notenboom.
Ginkgo-achtigen hebben over de ganse wereld bestaan in talrijke soorten. Afdrukken van hun bladeren werden ook in de mergelstreek van België aangetroffen.
De boom heeft ook een band met het Aalsterse culturele leven.
Zo figureerde hij al in kunstwerken en de Carnavalsstoet, en vormt een geliefd decor voor openluchthuwelijken in de Tuin van de Eeuwige Liefde.
Over cultuur en liefde gesproken.
De reeds genoemde Goethe schreef ooit ook een bekend gedicht over de boom aan zijn geliefde Marianne van Willemer:
Dieses Raums Blatt, der von OstenMeinem Garten anvertraut,Gibt geheimen Sinn zu kosten,Wie ’s den Wissenden erbaut.Ist es ein lebendig WesenDas sich in sich selbst getrennt?Sinds es zwei, die sich erlesen,Dass man sie als eines kennt?Solche Fragen zu erwidernFand ich wohl den rechten Sinn;fühlst du nicht an meinen Liedern,Dass ich eins und doppelt bin?
September 2026 : samen met vier andere Vlaamse bomen maakt de Ginkgo nu kans op de titel 'Belgische Boom van het Jaar 2026'.
Waarom deze boom bij de laureaten hoott?
Wel, hij kan zeker tegen een stootje, wortelt al miljoenen jaren op aarde en zo'n exemplaar wordt bovendien zelf ook erg oud, tot maar liefst 2500 jaar.
Gezien hij een meteoriet - én een atoomaanval de baas kon, is het ook begrijpbaar dat hij weinig problemen heeft met luchtvervuiling, en omdat de boom weinig ziektes kent, kan hij ook vrijwel overal groeien, ook in een stedelijke omgeving zoals Aalst.
Bronnen :
Bladen en vruchten : Beeldbank Onroerend Erfgoed, Van der Linden Geert (2009), ID 190762
Arborix.be
Historiek.net
Bart Backaert (Groendienst Aalst)
HLN 16/09/2026
